„Marea”/Philoxenite (PPMA 11)

Tomasz Derda i Mariusz Gwiazda (red.), “Marea”/Philoxenite: A town and pilgrimage station on the road to the sanctuary of Saint Menas (Abu Mena). Volume 1: History and topography (=Polish Publications in Mediterranean Archaeology 11), Leuven–Paryż–Bristol: Peeters 2025.

„Polish Publications in Mediterranean Archaeology” to seria wydawnicza Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW publikowana przez wydawnictwo Peeters.

Leuven 2025
ISBN: 978-90-429-5750-3
eISBN: 978-90-429-5751-0
doi: 10.2143/9789042957510
XVI-227 p. + 2 maps

Philoxenite było ośrodkiem osadniczym założonym w VI wieku n.e. na południowym brzegu jeziora Mareotis, w okresie bizantyńskim. Powstał on z inicjatywy Flaviusa Theodorusa Philoxenusa Soterichusa, konsula Wschodu w 525 roku, i od początku był związany z obsługą ruchu pielgrzymkowego do sanktuarium św. Menasa w Abu Mina. Przez blisko dwa stulecia miasto zapewniało pielgrzymom zakwaterowanie, infrastrukturę oraz zaplecze usługowe, odgrywając istotną rolę w rozwijającym się ruchu pielgrzymkowym chrześcijaństwa.

Pierwszy tom nowej serii „Marea” / Philoxenite. A Town and Pilgrimage Station on the Road to the Sanctuary of Saint Menas (Abu Mena) prezentuje wieloaspektowe ujęcie stanowiska, łącząc perspektywy historyczne, topograficzne i środowiskowe. Tom otwiera omówienie kontekstu historycznego pielgrzymek w regionie oraz roli Philoxenite w szerszej sieci ośrodków skupionych wokół Abu Mina. Kolejne rozdziały poświęcono fundatorowi miasta, źródłom pisanym, w których jest ono wzmiankowane, a także przemianom regionu Mareotis w okresie bizantyńskim i wczesnoislamskim.

Następnie uwaga autorów skupia się na archeologii samego stanowiska. Przedstawiono historię jego badań od XVIII wieku, zaproponowano podział osady na sektory oraz przeanalizowano jej układ urbanistyczny. Zastosowanie metod nieinwazyjnych, w tym szeroko zakrojonych badań geomagnetycznych, pozwoliło na rozpoznanie struktury miasta oraz jego zaplecza osadniczego. Badania środowiskowe dostarczają dodatkowych informacji na temat lokalnej roślinności oraz zmian klimatycznych.

Całość ukazuje Philoxenite jako jeden z kluczowych elementów późnoantycznej przestrzeni pielgrzymkowej. Tom pozwala zrekonstruować możliwy wygląd miasta i stanowi punkt wyjścia dla dalszych, bardziej szczegółowych badań nad jego kulturą materialną.

Prof. Tomasz Derda, papirolog, historyk i archeolog. Kierownik Katedry Epigrafiki i Papirologii na Wydziale Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz redaktor „Journal of Juristic Papyrology” i jego serii suplementów, JJP Supplements. Od końca lat 80. bierze udział w licznych projektach archeologicznych w Egipcie, a od 2019 r. pełni funkcję kierownika Marea Archaeological Project. Jego badania koncentrują się na papirologii greckiej, tekstach prawnych i dokumentach oraz historii społecznej i kulturowej Egiptu grecko‑rzymskiego i bizantyńskiego.

Dr Mariusz Gwiazda (Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego), archeolog i specjalista odpowiedzialny za dokumentację cyfrową. Uczestniczył w kilku projektach badawczych w Turcji, Libanie, Syrii, Kuwejcie i Egipcie. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na obszarze wschodniego basenu Morza Śródziemnego i Morza Czerwonego, ze szczególnym uwzględnieniem wczesnobizantyńskich praktyk funeralnych, dalekosiężnego handlu marmurem oraz schyłkowej fazy funkcjonowania osad.

Okładka:

Do pobrania (pliki PDF):