Bahra 1
Kody z wcześniejszych badań powierzchniowych: SBH 35, SBH 38
-
Nazwa projektu:
Kuwaiti–Polish Archaeological Mission (KPAM)
Logo projektu:
-
Typ stanowiska:
osada
Lokalizacja:
Kuwejt
Region Al-Subiyah w północnym Kuwejcie, podregion BahraDatowanie:
Okres Ubaid 2 i 3a (2/3), ok. 5500 p.n.e.–4900 p.n.e.
Najciekawsze odkrycia:
– Największa nad Zatoką Arabską osada związana z kulturą Ubaid
– Warsztat produkujący paciorki rurkowate z muszli Conomurex persicus
– Bogaty zestaw ceramiki lokalnej (tzw. Coarse Red Ware) i importowanej z Mezopotamii
– Fragment miedzi, zapewne szpila(?) – najstarszy na Półwyspie Arabskim
Historia badań:
Badane przez misję CAŚ UW w latach:
2009–
Typ badań:
Badania wykopaliskowe, wspomagane przez specjalistów: archeozoologa, paleomalakologa, geologa oraz konserwatora
Kierownicy badań:
Piotr Bieliński, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW i Instytut Archeologii UW (2009– )
Sultan al-Duweish, National Council of Culture, Arts and Letters of the State of Kuwait (2009–2013)
Hamid al-Mutairi, National Council of Culture, Arts and Letters of the State of Kuwait (2014– )
Instytucje współpracujące:
– Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego
– National Council of Culture, Arts and Letters of the State of Kuwait
Opis stanowiska i badań:
Stanowisko Bahra 1 /1/ to duża osada z drugiej połowy VI tysiąclecia p.n.e. W owym czasie na terenie południowej Mezopotamii rozwijała się intensywnie tzw. kultura Ubaid, ekspandując nie tylko na okoliczne regiony, ale sięgając aż po Anatolię i Lewant z jednej strony, aż po Iran i wybrzeże Zatoki Arabskiej z drugiej. Charakterystyczne naczynia ceramiczne, często z bogatą dekoracją malowaną, oraz drobne przedmioty typowe dla tej kultury znajdowane są na stanowiskach wzdłuż wybrzeża Zatoki, aż po Zjednoczone Emiraty Arabskie. W Kuwejcie natrafiono na nie najpierw na stanowisku H3, małej wiosce nadbrzeżnej, położonej kilka kilometrów od stanowiska Bahra 1.
Osada Bahra 1 wyróżnia się spośród innych stanowisk zatokowych pod kilkoma względami. Po pierwsze – rozmiarem, bowiem mierzy co najmniej 180 m x 50 m i obejmuje nie mniej niż 10 wielopomieszczeniowych budynków ulokowanych wzdłuż podstawy niewielkiego, skalistego pagórka. Była to bezsprzecznie stała osada, która funkcjonowała przez stosunkowo długi czas, jak można wnioskować z obecność kilku faz budowlanych. Sądząc po znalezionych w osadzie przedmiotach, miała ona silne związki z południową Mezopotamią, będąc jednocześnie zakorzeniona w kulturze lokalnej. O kontaktach z ośrodkami kultury Ubaid w Mezopotamii świadczy przede wszystkim duża ilość importowanej ceramiki – zarówno bogato zdobionych naczyń luksusowych /6, 7, 8/, jak i niedekorowanych zasobowców. Również drobne zabytki ruchome wykonane z wypalonej gliny /11/– być może ozdoby osobiste /12/ – są typowe dla kultury Ubaid. Jednocześnie jednak repertuar znalezisk obejmuje także przedmioty charakterystyczne dla tzw. neolitu arabskiego: ceramikę (tzw. Coarse Red Ware /9, 10/) oraz narzędzia krzemienne /13/ i kwarcowe o lokalnej proweniencji.
Najciekawszym aspektem osady jest cel jej powstania. Jak wynika z dotychczasowych badań, zapewne od początku swego istnienia był to duży i dobrze zorganizowany warsztat produkujący rurkowate paciorki z muszli jednego gatunku morskich mięczaków – Conomurex persicus. Pomieszczenia warsztatowe odkryto w większości spośród przebadanych budynków w zachodnim sektorze osady (SBH 38) /3/. Na podstawie odpadów produkcyjnych i znajdowanych wraz z nimi narzędzi /15/ udało się odtworzyć cały proces wytwarzania paciorków /14/. Co ciekawe, nie natrafiono dotąd na ani jeden gotowy, nieuszkodzony paciorek – wszystkie musiały być „eksportowane” poza osadę. Dokąd? – tego wciąż nie wiadomo, gdyż paciorki tego typu nie są znane z innych stanowisk.
Pozostałości architektoniczne osady Bahra 1 składają się w główniej mierze z kamiennych podstaw murów /2, 4, 5/ (górna ich część musiała być wykonana z nietrwałych materiałów). Pomieszczenia i budynki miały w większości kształt zbliżony do prostokąta. Wyjątkiem jest tu kompleks architektoniczny położony na zboczu pagórka na wschodnim krańcu stanowiska (sektor SBH 35). Duży, owalny dziedziniec, pomieszczenia na planie zbliżonym do koła oraz nieco inny zestaw znalezisk wskazują, że miejsce to miało funkcję odmienną niż pozostała cześć osady.
Kim byli mieszkańcy osiedla – przybyszami z Mezopotamii? czy raczej rdzennymi mieszkańcami, którzy przejęli po części kulturę materialną sąsiadów z północy, z którymi łączyły ich interesy? Na razie brak jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Jednak z pewnością była to dobrze zorganizowana społeczność, która znalazła dla siebie miejsce w siatce ówczesnej wymiany handlowej.
Rezultaty badań:
Sezon po sezonie – „Newsletter PCMA”:
Ulotka (2016): Bahra 1
Biuletyn „Archeowieści PCMA”, 30, (2012): Trzeci sezon polskich wykopalisk w Kuwejcie
Biuletyn „Archeowieści PCMA”, 15, (2009): Trzeci sezon polskich wykopalisk w Kuwejcie
Wydarzenia związane z projektem:
2024-12 Nowe wyniki badań na stanowisku Bahra 1 w Kuwejcie
2022-11 Owocny sezon kuwejcko-polskiej ekspedycji archeologicznej
2018-11 Świątynia z 6 tysiąclecia p.n.e.? Odkrycia na Bahra 1 w Kuwejcie.
2017-10 Ukazał się kolejny tom raportów: Bahra 1, 2014–2015
2016-12 Wystawa w Muzeum Narodowym w Kuwejcie: 10 lat badań kuwejcko–polskiej misji archeologicznej
2016-12 Prof. Piotr Bieliński oraz Sekretarz Generalny Narodowej Rady ds. Kultury, Sztuki i Piśmiennictwa, J.E. Alemu H. Al-Jouha uhonorowani odznakami odznaki Bene Merito
Kozłowski, S. K., & Białowarczuk, M. (2023). Lithic and stone industries of Bahra 1, an Ubaid-related site in northern Kuwait. Arabian Archaeology and Epigraphy, 1– 43. https://doi.org/10.1111/aae.12231
Bieliński, P. (2019). Chalcolithic settlement of Bahra 1 and its possible functions. Arabian Archaeology and Epigraphy 2019; 00: 1–6. https://doi.org/10.1111/aae.12139
Pieńkowska, A. (2019). The earliest settlement remains at the Ubaid‐related site of Bahra 1 (Kuwait). Arabian Archaeology and Epigraphy 2019; 00: 1–8. https://doi.org/10.1111/aae.12140
Smogorzewska, A. (2019). Ceramic form and function in the Neolithic Gulf. A view from Bahra 1. Arabian Archaeology and Epigraphy 2019; 00: 1–8. https://doi.org/10.1111/aae.12135
Bieliński, P., (2018). Bahrah 1: eight years of excavations of an Ubaid culture-related settlement in the al-Sabiyyah desert (Kuwait), Proceedings of the Seminar of Arabian Studies, 48, 22–30.
Bieliński, P. (2017). The architecture of Bahra 1, an Ubaid culture-related settlement in Kuwait. Ash-sharq Bulletin of the Ancient Near East Archaeological, Historical and Societal Studies, 1(1), 104–112.
Bieliński, P., Białowarczuk, M., Reiche, A., Smogorzewska, A., Szymczak, A. (2016). Bahra 1. Excavations in 2014 and 2015. Preliminary report on the sixth and seventh seasons of Kuwaiti–Polish archaeological investigations. Kuwait—Warsaw: NCCAL—PCMA.
Smogorzewska, A. (2016). Local and imported pottery in the Neolithic Gulf: a new perspective from the site of Bahra 1 in Kuwait. Polish Archaeology in the Mediterranean 25, 595–617.
Białowarczuk, M. (2015). Experimental reconstruction of Late Neolithic local quartz exploitation patterns in the Arabian Gulf. New discoveries from Bahra 1, Kuwait, an Ubaid-related site. Paleorient, 41(2), 71–84.
Bieliński, P., Białowarczuk, M., Kiersnowski, H., Piątkowska-Małecka, J., Reiche, A., Smogorzewska, A., Szymczak, A. (2015). Bahra 1. Excavations in 2013. Preliminary report on the fifth season of Kuwaiti–Polish archaeological explorations. Warsaw–Kuwait: NCCAL—PCMA.
Smogorzewska, A. (2015). Hajji Muhammad Ware in the Gulf. New Data from the Ubaid-related site Bahra 1 (Kuwait). Études et Travaux (Centre d’Archéologie Méditerranéenne de l’Académie Polonaise des Sciences), XXVIII, 141–158.
Reiche, A. (2014). Polsko-kuwejckie badania archeologiczne w północnym Kuwejcie w latach 2007–2012. Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie. Nowa Seria / Journal of the National Museum in Warsaw. New Series, 3(39)
Białowarczuk, M. (2013). Ground and pecked stone industry of Bahra 1, an Ubaid-related settlement in Northern Kuwait. Polish Archaeology in the Mediterranean, 22, 569–585.
Smogorzewska, A. (2013). Pottery from Bahra 1 (Kuwait). New evidence for the presence of Ubaid culture in the Gulf. Polish Archaeology in the Mediterranean, 22, 555–568.
A. Szymczak & P. Bieliński (eds.), (2013). As-Sabbiya, Autumn 2012. Report on the Eighth Season of Joint Kuwaiti–Polish Archaeological Investigations in Kuwait: Bahra 1, Ubaid Culture Related Settlement (4th Season). Warsaw.
Ł. Rutkowski (ed.) (2011). As-Sabbiya 2007–2010. Kuwaiti–Polish Archaeological Investigations in Northern Kuwait, Kuwejt: NCCAL, PCMA
Galeria:
-
1. In some parts of the site, the remains of houses are concealed by thick layers of dune sand; W niektórych częściach stanowiska pozostałości domów pokryte są grubą warstwą wydmy (fot. Aleksandra Oleksiak)
-
2. The main room of House 1 where the workshop manufacturing shell beads was located; Główne pomieszczenie w Domu 1, gdzie znajdował się warsztat produkcji paciorków z muszli (foto Andrzej Reiche)
-
3. The site of Bahra 1 lies in the desert; the architectural remains are preserved to a height of several dozen centimeters; Stanowisko Bahra 1 znajduje się na pustyni; pozostałości zabudowy zachowane są na kilkadziesiąt centymetrów (fot. Andrzej Reiche)
-
4. The lower parts of walls of House 1 consist mostly of flat stones laid horizontally; some fragments, however, were built using vertical slabs embedded in the ground; Większość dolnych partii murów Domu 1 wzniesiono z poziomo ułożonych, płaskich kamieni, jednak niektóre zbudowane są z pionowych płyt wkopanych w podłoże (fot. Marta Momot)
-
5. Among the pottery finds, there are numerous painted vessels typical of the Ubaid culture imported from Mesopotamia, such as this turtle vase; Wśród ceramiki wiele jest malowanych naczyń typowych dla kultury Ubaid importowanych z Mezopotamii, takich jak ta waza żółwiowata (fot. Andrzej Reiche)
-
6. Among the pottery finds, there are numerous painted vessels typical of the Ubaid culture imported from Mesopotamia, such as this turtle vase; Wśród ceramiki wiele jest malowanych naczyń typowych dla kultury Ubaid importowanych z Mezopotamii, takich jak ta waza żółwiowata (rys. Anna Smogorzewska, Marta Momot)
-
7. Painted decoration on Ubaid pottery usually consists of geometrical forms, e.g., triangles; Dekoracja malowana na ceramice ubaidzkiej to zwykle formy geometryczne, takie jak trójkąty (fot. Adam Oleksiak)
-
8. Local red pottery, so-called Arabian Coarse Red Ware; Czerwona, lokalna ceramika, tzw. Arabian Coarse Ware (fot. Adam Oleksiak)
-
9. Mat impressions have been preserved on the bottoms of Arabian Coarse Ware pottery; Na denkach ceramiki typu Arabian Coarse Ware zachowały się odciski plecionki (fot. Adam Oleksiak)
-
10. Small finds from the site include objects typical of the Ubaid culture, such as this pottery “ice-cream cone/golf tee”; Wśród drobnych znalezisk ze stanowiska znajdują się przedmioty typowe dla kultury Ubaid, takie jak ten ceramiczny „kieliszek” (fot. Andrzej Reiche)
-
11. Pottery “nails” of this type are typical of the Ubaid culture; they are presumed to be body adornments, but their purpose is not quite certain; Tego typu ceramiczne stożki są typowe dla kultury Ubaid; uważane są za ozdoby ciała, jednak ich przeznaczenie nie jest całkiem pewne (fot. Adam Oleksiak)
-
12. A few flint arrowheads have been found on the site; Na stanowisku znaleziono kilka krzemiennych grotów strzał (fot. Adam Oleksiak)
-
13. Thanks to the finds from the site, it was possible to trace the whole production process of tubular shell beads; Dzięki znaleziskom ze stanowiska udało się prześledzić cały proces produkcji rurkowatych paciorków z muszli (fot. Andrzej Reiche)
-
14. Points of flint borers, found in abundance, were used to drill holes in shell beads; Znajdowane w ogromnych ilościach żądła wiertników z krzemienia były wykorzystywane do wiercenia otworów w paciorkach z muszli (fot. Andrzej Reiche)
-
15. KPAM mission members against a large photo of the Bahra 1 site displayed in the National Museum in Kuwait // Członkowie misji w 2012 r. na tle zdjęcia wykopu w Domu 1 eksponowanego w Muzeum Narodowym w Kuwejcie (Fot. Adam Oleksiak)
-
16. Polish Ambassador visiting the Bahra 1 site // Ambasador RP zwiedza stanowisko Bahra 1 (fot. A. Szymczak)
-
17. Aerial view of the main part of the Bahra 1 settlement // Zdjęcie lotnicze centralnej części stanowiska Bahra 1 (fot. A. Oleksiak)