Jiyeh

Jiyeh (antyczna Porphyreon)

  • Nazwa projektu:

    Polsko-Libańska Misja Archeologiczna w Jiyeh (Porphyreon)
    Polish-Lebanese Archaeological Mission in Jiyeh (Porphyreon)

    Facebook:

    Polish Archaeological Projects in Lebanon

    Academia.edu:

    The Joint Expedition to Chhim and Jiyeh, Lebanon. Polish-Lebanese Mission

  • Typ stanowiska:

    Stanowisko osadnicze

    Lokalizacja:

    Liban
    Wybrzeże Morza Śródziemnego
    ok. 25 km na południe od Bejrutu
    12 km na północ do Sajdy, starożytnego Sydonu

    Datowanie:

    – epoka późnego brązu (wiek: ok. 1500–1150 p.n.e.)
    – epoka żelaza (wiek: ok. 1150–530 p.n.e.)
    – okres perski (wiek: 475–330 p.n.e.)
    – okres hellenistyczny (wiek: 330–63 p.n.e.)
    – okres wczesnorzymski (wiek: 63 p.n.e.–135 n.e.)
    – okres późnorzymski (wiek: 135–324 n.e.)
    – okres bizantyjski (wiek: 324–640 n.e.)
    – okres wczesnoislamski (wiek: 640–1174 n.e.).

Najciekawsze odkrycia:

– kwartał mieszkalny wybudowany w IV/V wieku n.e.
– malowidła ścienne–motywy floralne, fragment Psalmu
– centrum produkcji ceramiki późnohellenistycznej i wczesnorzymskiej
– nekropola rzymska i wczesnobizantyjska
– bazylika chrześcijańska z mozaikami podłogowymi (V–VI w. n.e.)
– terakotowe protomy (maski) wotywne z V wieku p.n.e.
– kamienna stela z przedstawieniem egipskiego bóstwa Horusa
– pozostałości instalacji związanych z produkcją wina odkryte i zadokumentowane podczas prac budowlanych prowadzonych na północ od stanowiska w 2012 roku
– wyniki badań paleobotanicznych i archeozoologicznych pomagają ustalić gatunki uprawianych w starożytności roślin i hodowanych zwierząt

Historia badań:

Badane przez misję CAŚ UW w latach:

Od 1997 roku: 2003 – badania geofizyczne w sektorach B i Q; 2004–badania ratunkowe (sektor B); 2005–badania w bazylice (sektor Q) i sektorze C; 2008–2014 – badania w sektorze mieszkalnym (sektor D).

Typ badań:

badania wykopaliskowe, badania powierzchniowe w okolicach stanowiska, badania podwodne, prospekcja geofizyczna

Kierownicy badań:

Tomasz Waliszewski

Instytucje współpracujące:

– Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego
– Direction Générale des Antiquités
– Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

Informacje dodatkowe:

Ruiny starożytnej zabudowy znane były podróżnikom europejskim już w wieku XVIII i XIX. Pierwsze badania wykopaliskowe przeprowadził na stanowisku libański archeolog Roger Saidah w 1975 roku. Prace przerwał wybuch wojny domowej w Libanie.

Opis stanowiska i badań:

Stanowisko o powierzchni około 3 ha położone jest ok. 25 km na południe od Bejrutu, przy autostradzie nadmorskiej wiodącej do Sajdy (starożytnego Sydonu). Ruiny osady zalegają bezpośrednio na płaskim brzegu Morza Śródziemnego.

Stanowisko identyfikowane jest z grecko-rzymskim miastem Porphyreon. Nazwa odnosi się najpewniej do wytwarzanego na wybrzeżu fenickim purpurowego barwnika. Porphyreon – miasto hellenistyczne założone prawdopodobnie przez Ptolemeuszy w III wieku p.n.e., w okresie późnoantycznym stało się już tylko niewielką wioską. To z tym okresem związana jest większość odkrywanych domów, a także bazylika i nekropola zlokalizowana na północ od kwartału mieszkalnego (sektor D).

W północnej części stanowiska, w trakcie prowadzonych tam prac budowlanych, odkryto także (nieistniejące już) pozostałości centrum produkcji ceramiki z okresu późnohellenistycznego i wczesnorzymskiego oraz związane najprawdopodobniej z okresem późnoantycznym pozostałości po instalacjach służących do produkcji wina.

Bibliografia projektu:

Krueger, M., Wicenciak, U., Kowarska, Z., Niedzielski, P., Kozak, L., Krueger, M., Jakubowski, K., Proch, J., Mleczek, M., Waśkiewicz, A. (2018). First results of organic residue analysis on ceramic vessels (Jiyeh and Chhîm, Lebanon) by High Perfomance Liquid Chromatography with Tandem Mass Spectrometry. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 18(1), 209–220.

Badura, M. et al. (2016). Plant remains from Jiyeh/Porphyreon, Lebanon (Seasons 2009–2014): Preliminary results of archeobotanical analysis and implications for future research. Polish Archaeology in the Mediterranean, 25, 487–510.

Gwiazda, M. & Waliszewski, T. (2016). Early Byzantine residential architecture in Jiyeh (Porphyron) after excavation seasons in 2012 and 2013. Archeologia, 65, 35–56.

Tomkowska, A. (2016). Conservation and restoration of a votive mask from Jiyeh in Lebanon. Polish Archaeology in the Mediterranean, 25, 479–486.

Wicenciak, U. (2016). Porphyreon. Hellenistic and Roman pottery production in the Sidon hinterland (=Polish Archaeology in the Mediterranean Monograph Series 7). Warszawa: PCMA.

Gwiazda, M. (2015). The marble decoration of the presbytery of the Late Antique basilica in Jiyeh (Porphyreon) – Lebanon. Światowit, 12 (53)/A, 127–142.

Dzik, M. (2015). Preliminary results of a stratigraphic analysis of late Roman and Early byzantine architecture in the residential quarter of Jiyeh. Polish Archaeology in the Mediterranean, 24/1, 475–490.

Kowarska, Z., Lenarczyk, S. (2015). Results of a survey conducted in the area of the Jiyeh Marina Resort hotel complex in the 2012 season. Polish Archaeology in the Mediterranean, 24/1, 491–503.

Waliszewski, T., Antos, M., Jaworski, P., Makowski, P., Romaniuk, M., Solecki, R., Szymczak, A. (2015). Preliminary report on the 2012 and 2013 excavation seasons at Jiyeh (Porphyreon): work in sector D (residential quarter). Polish Archaeology in the Mediterranean, 24/1, 453–474.

Waliszewski, T. & Wicenciak, U. (2015). Jiyeh (Porphyreon). Nouvelles découvertes sur le territoire de Sidon à l’époque hellénistique. Topoi Supplément, 13, 155–179.

Gwiazda, M. (2014). Grave monuments from Jiyeh (Porphyreon) and the sepulchral art of Sidon’s chora. Archeologia, 64, 53–66.

Gwiazda, M. (2014). Economy of Hellenistic, Roman and Early Byzantine settlement in Jiyeh (Porphyreon), Lebanon. Archeologia, 62–63, 31–44.

Gwiazda, M. (2014). Marble vessels from Jiyeh (Porphyreon). Polish Archaeology in the Mediterranean, 23/1, 527–542.

Wicenciak, U. (2014). Pottery production in the Late Hellenistic and Early Roman Periods at Jiyeh – ancient Porphyreon (Lebanon). In B. Fischer-Genz, Y. Gerber, & H. Hamel (Eds.), Roman pottery in the Near East: Local production and regional trade. Proceedings of the round table held in Berlin, 19–20 February 2010 (pp. 103–124). Oxford: Archaeopress.

Szulc-Kajak, A. (2013). Fishing gear from Jiyeh (Porphyreon). Polish Archaeology in the Mediterranean, 22, 334–340.

Waliszewski, T. and Gwiazda, M. (2013). Preliminary report on the 2010 excavation season at Jiyeh (Porphyreon). Polish Archaeology in the Mediterranean, 22, 321–333.

Frangié, D. & Wicenciak, U. (2012). Beyrouth et Jiyeh au sein des productions céramiques. Dossiers d’Archéologie, 350, 38–43.

Bogacki, M. (2012). Ground and aerial photogrammetric documentation in Jiyeh (Porphyreon). Polish Archaeology in the Mediterranean, 21, 454–458.

Waliszewski, T., Juchniewicz, K. and Gwiazda, M. (2012). Preliminary report on the 2008 and 2009 excavation seasons at Jiyeh (Porphyreon) with appendices: 1. Sunken vessels in late Roman and Byzantine Houses in area D 2. Preliminary remarks on thresholds from private houses in Jiyeh (Porphyreon). Polish Archaeology in the Mediterranean, 21, 423–445.

Wicenciak, U. (2012). Local Hellenistic ‘Phoenician’-type amphora and Rother pottery vessels from excavations in Jiyeh (Porphyreon) (seasons 2008-2009). Polish Archaeology in the Mediterranean, 21, 446-453.

Roumié, M., Wicenciak, U., Bakraji, E., & Nsouli, B. (2010). PIXE characterization of Lebanese excavated amphorae from Jiyeh archeological site. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B: Beam Interactions with Materials and Atoms, 268(1), 87–91.

Waliszewski, T. (2008). Byzantine basilica Q. In T. Waliszewski et al., Jiyeh (Porphyreon). Hellenistic, Roman and Byzantine settlement on the southern coast of Lebanon. Preliminary report on the 1997 and 2003–2005 seasons. Bulletin d’Archéologie et d’Architecture Libanaise, 10, 27–34.

Waliszewski, T. (2008). Jiyeh, Nabi Younes, Porphyreon In T. Waliszewski et al., Jiyeh (Porphyreon). Hellenistic, Roman and Byzantine Settlement on the Southern coast of Lebanon. Preliminary report on the 1997 and 2003–2005 seasons. Bulletin d’Archéologie et d’Architecture Libanaise, 10, 7–8.

Waliszewski, T., Wicenciak, U., El-Tayeb, M., Domżalski, K., Witecka, A., Wagner, M., Żukowski, R. (2008). Jiyeh (Porphyreon). Hellenistic, Roman and Byzantine settlement on the southern coast of Lebanon. Preliminary report on the 1997 and 2003–2005 seasons. Bulletin d’Archéologie et d’Architecture Libanaise, 10, 5–80.

Waliszewski, T., Wicenciak, U., El-Tayeb, M. & Juchniewicz, K. (2006). Jiyeh: Explorations 2005. Polish Archaeology in the Mediterranean, 17, 421–429.

Domżalski, K., Wicenciak, U., El-Tayeb, M. & Waliszewski, T. (2005). Late Hellenistic and Early Roman pottery production center at Jiyeh, rescue excavations, 2004. Polish Archaeology in the Mediterranean, 16, 429–439.

Herbich, T. (2005). Jiyeh: Geophysical survey, 2003. Polish Archaeology in the Mediterranean, 16, 423–428.

Waliszewski, T. (2005). Jiyeh (Porphyreon): Explorations, 2003–2004. Polish Archaeology in the Mediterranean, 16, 419–422.

Wicenciak, U., El Tayeb, M., Domżalski, K., & Waliszewski, T. (2004). Preliminary report on a salvage campaign at Jiyeh, 2004: the pottery production area. Światowit, 5 (46) Fas, 129–134.

Waliszewski, T., Kowalski, S. P. & Witecka, A. (1998). Chhim-Jiyeh Excavations 1997. Polish Archaeology in the Mediterranean, 9, 139–152.

Waliszewski, T. and Kowalski, S. P. (1997). Chhim-Jiyeh Excavations 1996. Polish Archaeology in the Mediterranean, 8, 147–156.

Galeria: